Чех тілі

Бүгінгі таңда чех тілін оқып үйрену қазақстандықтар арасында үлкен сұранысқа ие. Бұған бірқатар факторлар септігін тигізуде. Біріншісі – бұл Чехияда жоғары білім алу тегін жүргізіледі, осыдан чех тілін меңгерген адамдардың баршасы еуропалық елдердің бірінен жоғары білім алып шығу сияқты бірегей мүмкіндікке қол жеткізе алады. Бұнымен қоса, чех тілі батыс-славян тілдік тобына жатады, демек, оның орыс тілімен тамыры ортақ. Чехияда өткізген бірер минуттардан соң сіз көптеген маңдайша жазулардың, жеке сөздер мен сөйлемшелердің мағынасын ұғына бастайсыз, ал бірер күн өтісімен жергілікті тұрғындармен шамалы болса да олардың тілінде сөйлеп кетуіңіз ғажап емес.

Че́х тілі — славян тілдерінің бірі, чех халқының тілі. Батыс славян тілдері тобына жатады, словак тіліне ең жақынырақ болып келеді, олар бірігіп чех-словак тіл топшасын құрайды. Чехияның мемлекеттік тілі (úřední jazyk) және Еуропалық Одақтың 24 ресми тілінің бірі болып табылады (2004 ж. бастап). Чехияда, сондай-ақ АҚШ, Канада, Словакия, Сербия, Австрия және басқа көптеген елдерде таралған. Чехтар жинақталып шоғырланған Орталық және Шығыс Еуропа елдерінде чех тілі аймақтық тіл мәртебесіне ие.

Стилистикалық тұрғыдан чех тілі айтарлықтай күрделі жүйені құрайды. Оның ішінде төрт деңгейді бөліп көрсетуге болады:

  1. Әдеби тіл (spisovná čeština) — Чех тілі ережесінде (Pravidla českého pravopisu) және Әдеби чех тілі сөздігінде (Slovník spisovné češtiny) кодталған жазбаша тіл нысаны. Ол жалпычех және ауызекі тіл сөздігімен толығып отырады.
  2. Кітап тілі (knižní čeština) — көнерген сөздер кең қолданылатын әдеби тіл.
  3. Ауызекі тіл (hovorová čeština) — жалпычех тілінің кейбір сөздерінің қолданысы жүретін ауызекі әдеби тіл нысаны. Бір жағынан оның айтылуында әсіре құнтты, жасанды мектептік немесе жыраулық реңкі болмайды, басқа жағынан, дөрекі тіл мен айқын диалектизмнің тіл бірліктері кірмейді[13].
  4. Жалпычех тілі (obecná čeština) — ішінара Чех тілі ережесін ұстанатын, Богемия және батыс Моравияда қолданылатын койнэ не арадиалектіні білдіретін ауызекі тіл нысаны. Өзіндік фонетикалық ерекшеліктері бар.

Чех тілінің деңгейлері

А1 деңгей. Сіз өзіңіз және адамдар жайлы жай сөйлемдер құрастырып, қарапайым тақырыпқа сөз қозғап, сұрақ қоюды білуіңіз тиіс. Барлық деңгейге тапсырылатын емтихан екі бөлікке бөлінеді: ауызша және жазбаша. Ауызекі нысаны кезінде үш емтихан алушымен әңгіме өткізіледі. Жазбаша бөлігі үш машықтан құралады: мәтін үзіндісін оқу, мәтінді тыңдау және шағын шығарма жазу. Мәтінде сіздің оқып-естігеніңіз жайлы баяндалады.

B1 деңгей. Сіз өткен, осы және келер шақта болған я болатын оқиғалар жайлы, өмірлік жоспарлар мен мақсаттарыңыз жайында әңгімелеп беруіңіз тиіс. Бұдан бөлек, сіздің тарапыңыздан қандай да бір кітап не фильм жайлы пікіріңізді білдіру күтілетін болады. Бұл деңгейде сіз чех тіліндегі теле- және радиобағдарламаларды түсінесіз деп топшыланады.

В2 деңгей. Сіз өзекті қоғамдық тақырыптар туралы пікірталас жүргізуге қабілеттісіз. Сіз чех тіліндегі әдеби шығармаларды түсінесіз.

С деңгей. Сіз тіл бөгеуілінің жоқтығынан кез келген тақырыптағы сұхбатқа қатысу кезінде қиындықтар сезінбейсіз. Сіз ғылыми әдебиетті түсінесіз және ғылыми үлгіде мәтін жаза аласыз.